Najgęściej zaludnioną gminę powiatu (135 osób/km2) tworzy Czudec oraz kilkanaście innych miejscowości, z których największymi są: Babica, Wyżne, Zaborów, Nowa Wieś, Pstrągowa, Wola Czudecka i Przedmieście Czudeckie. Gmina położona jest w pn. części powiatu (zaledwie 20 km od Rzeszowa), na rozwidleniu ważnych szlaków drogowych z Rzeszowa do Barwinka i Krosna oraz Strzyżowa i Jasła. Z miastami tymi wiąże ją także połączenie kolejowe. Obszar gminy zamyka od północy wał wzniesień Kamieńca (442 m n.p.m.), Wielkiego Działu (404 m n.p.m.) i Krzemionki (402 m n.p.m.) przez które na wschód przełamuje się Wisłok, tworząc tzw. Bramę Babicką. Sięgające 400 m n.p.m. wzgórza rozciągają się także na granicy z gminą Strzyżów (piękne punkty widokowe) oraz w zakolu Wisłoka koło Czudca (G. Zamkowa 336 m n.p.m.). Większość z nich porastają bogate gatunkowo lasy ze starodrzewem bukowym. Ich fragment (71 ha) objęto w 1997 r. ochroną w rezerwacie. "Wielki Las" (na północny-zachód od Czudca). Ciekawe krajobrazowo są także pozostałe tereny gminy, urozmaicone pasami wzniesień oddzielających sieć krótkich dolin rzecznych, m.in. potoku Pstrągówka i Gwoźnica. Urocze tereny Pogórza zachęcają do weekendowych wędrówek a zimą umożliwiają uprawianie narciarstwa (wyciąg orczykowy w Babicy). Dogodnym miejscem rekreacji są także brzegi Wisłoka, zwłaszcza popularne Zawisłocze.

Bogata jest przeszłość historyczna Czudca i okolic oraz obrazujące ją zabytki architektury. Sam Czudec położony na prawym brzegu Wisłoka, sięga swymi korzeniami XII w., a pierwsze wzmianki o nim pojawiają się w latach 1279 i 1282. Najstarsze informacje o Babicy, która posiadała aż dwa dwory i kilka zaścianków szlacheckich sięgają XIV w. W poł. XIV w. nad czudecką osadą górował obronny zamek (rozebrany w XVII w.) a w 1427 r. król Władysław Jagiełło nadał jej magdeburskie prawa miejskie. W 34 lata później Strzyżowscy, będący właścicielami miasta, przenieśli je na lewy brzeg rzeki i nadali nazwę Nowogród, która jednak nie przyjęła się i z biegiem czasu zanikła. Czudec stanowił przez wieki lokalny ośrodek handlu i rzemiosła, zwłaszcza płóciennictwa. Nie ominęły go jednak, podobnie jak i pobliskich wsi, zawieruchy wojenne (m. in. najazd Tatarów w 1624 r. i przemarsz wojsk Rakoczego w 1657 r.), zarazy i pożary, które przyczyniały się stopniowo do upadku miasta. Pewne ożywienie gospodarcze przyniosła z końcem XIX w. linia kolejowa, ale nie starczyło to do utrzymania statusu miasta po I wojnie światowej. Lokalne znaczenie miasteczka uległo jednak zatraceniu, a po II wojnie światowej wzmocniło się dzięki utworzeniu liceum ogólnokształcącego, zespołu szkół zawodowych i drobnych zakładów produkcyjnych, m.in. firmy "Instal" (urządzenia wentylacyjne). Na obszarze gminy działa dziś ponad 400 jednostek zarejestrowanych w systemie REGON a do jej największych atutów zaliczyć należy, prócz dogodnego położenia i walorów historyczno-przyrodniczych, także dobrze rozwiniętą już infrastrukturę komunalną i telekomunikacyjną.

Czudec liczy dziś 2,8 tys. mieszkańców i zachował wiele ze swej miejskiej przeszłości: m.in. układ urbanistyczny z centralnie położonym rynkiem, w pobliżu którego znaleźć można liczne jeszcze drewniane domy mieszczańskie z przełomu XIX i XX w. oraz synagogę żydowską, w której obecnie mieści się biblioteka gminna. Cennym zabytkiem jest kościół parafialny świętej Trójcy, wzniesiony w stylu barokowym w latach 1713-34 i otoczony w 1752 r. murkiem z dwiema bramkami. Wewnątrz na szczególną uwagę zasługują bogato zdobione ołtarze boczne z XVIII w. i XIX w. ołtarz główny z cudownym obrazem M.B. Łaskawej. Interesujący jest także otoczony parkiem dawny zespół pałacowy Grabieńskich (dziś szkoła), w którym oprócz XVIII w. pałacu znaleźć można jeszcze oficynę zwaną skarbcem - prawdopodobnie wcześniejszy dwór z XVI w., a na starym cmentarzu kościół św. Marcina z XV w. Dawny dwór Jarochowskich z przełomu XIX i XX w. zachował się także w otoczeniu parku w Babicy, a w Nowej Wsi Czudecklej odnaleźć można pozostałości dworu Wasilewskich z połowy XIX w. i uroczą XIX w. kapliczkę św. Jana Nepomucena. Ten sam święty uwieczniony w XV w. rzeźbie spogląda z wysokiego cokołu na Pstrągową - wieś zaświadczającą o tragicznych losach tej ziemi w czasach II wojny światowej (pomnik ofiar pacyfikacji dokonanej w 1943 r.).