Opis herbu i flagi powiatu
 |
 |
W herbie tym zostało wykorzystanych szereg inspiracji. Sięgnięto między innymi do prasłowiańskiej toponomastyki obecnej na pograniczu ziemi krakowskiej i sandomierskiej (Stary Żmigród) oraz krakowskiej tradycji epickiej łączącej początki państwowości polskiej z podaniem o smoku wawelskim (poświadczonym już w Kronice polskiej mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem z przełomu XII i XIII w.), jak również do wątku biblijnego wywodzącego się z 12 rozdziałów Apokalipsy św. Jana.
Sięgając do Apokalipsy odwołano się do tego samego podania, które zainspirowało ikonografię herbu miejskiego Strzyżowa przedstawiającego św. Michała Archanioła pokonującego smoka. W herbie powiatowym został zilustrowany inny fragment tegoż rozdziału, a mianowicie słowa poprzedzające opowiadanie o zwycięskiej walce św. Michała Archanioła ze smokiem. Uzasadnienie dla szukania takiej właśnie podstawy dla utworzenia herbu Powiatu Strzyżowskiego dostarczyła również tradycja sfragistyczna książąt piastowskich z XIII w., która często wprowadzała motyw (pokonanego) smoka. Na pieczęciach tych smoka depcze koń księcia lub też sam książę przebija smoka mieczem bądź włócznią. Bezpośredniej, bo małopolskiej inspiracji dostarczyła jedna z pieczęci Przemysława II, tzw. pieczęć krakowska tego władcy z 1320 r., na której książę ten stoi na smoku, godząc dolnym końcem swojej włóczni w jego paszczę. Ikonografia tej pieczęci nawiązuje zresztą wprost do ikonografii św. Michała Archanioła, co nie jest bez znaczenia, gdyż w ten sposób władca ten, pretendujący nie tylko do rządów w Krakowskiem i Sandomierskiem, lecz także do korony królewskiej, nawiązał prawdopodobnie do ideologii politycznej z czasów zmarłego dwa lata wcześniej Leszka Czarnego, księcia krakowskiego i sandomierskiego.
Smok jako godło należące do najstarszego zasobu symboliki ludzkości, w tym zwłaszcza kultury śródziemnomorskiej i chrześcijańskiej, funkcjonujące zwłaszcza w kręgu kultury wysokiej (bestiariusze, w tym przede wszystkim Phisiologus), był także wprowadzany wprost do średniowiecznych czy nowożytnych herbów i klejnotów herbowych. Zgodnie z tymi założeniami jako godło został przyjęty smok odwrócony brzuchem do góry (a więc pokonany), usiłujący pożreć lub przynajmniej strącić ogonem sześciopromienną gwiazdę. Smok został wzięty równocześnie z kilku źródeł: z herbu Strzyżowa (stolicy i równocześnie jedynego miasta na terenie powiatu), dalej - niezależnie od tego - wprost z opowiadania Apokalipsy, wreszcie z pieczęci Przemysława II.
Gwiazda natomiast pochodzi w pierwszej kolejności z herbu ziemi sandomierskiej, na której historycznym terenie leży obecny Powiat Strzyżowski, a który przedstawia tarczę dzieloną w słup, w prawej pobocznicy ułożone na przemian trzy pasy białe i trzy pasy czerwone, w pobocznicy lewej w polu błękitnym trzy rzędy po trzy gwiazdy srebrne (lub złote) w każdym. Gwiazda jednak to równocześnie dawny i bardzo popularny w liturgii i sztuce, a do tego również współcześnie powszechnie zrozumiały symbol maryjny. Gwiazda ma więc w tym herbie podwójne znaczenie, gdyż jest ona tutaj także symbolem apokaliptycznej Dziewicy, której Dziecię smok chciał pożreć.
Ta synteza odniesień stricte heraldycznych do herbu dawnej ziemi sandomierskiej i do archetypicznych, przedchrześcijańskich wątków epickich (obecnych chociażby w toponomastyce pobliskiego prasłowiańskiego Starego Żmigrodu) z odniesieniami o charakterze sakralnym pozwoliła stworzyć herb, który będzie nie dzielić, lecz łączyć wszystkich mieszkańców Powiatu. Interpretacje herbu mogą się uzupełniać i nawzajem dopełniać, ale nawet jedna z nich jest już wystarczającym uzasadnieniem pojawienia się poszczególnych motywów w herbie.
Jeśli chodzi o barwy herbu, to dla pola tarczy została przyjęta barwa błękitna, zaś dla smoka (u św. Jana Ewangelisty jest on "w barwie ognia") i dla gwiazdy - złota. W ten sposób nawiązuje on nie tylko do barwy jednego z pól herbu Sandomierszczyzny, ale również do barw herbu województwa ruskiego (w polu błękitnym ukoronowany wspięty lew złoty), którego tradycję heraldyczną dziedziczy województwo podkarpackie.
Podsumowując, stwierdzić należy, iż przy tworzeniu projektu herbu Powiatu Strzyżowskiego odwołano się do tych samych źródeł, do których chętnie sięgano w XIV - XVI w. tworząc ówczesne herby ziemskie, tj. do średniowiecznego bestiariusza (herby województwa bełskiego i Inflant) oraz Biblii i średniowiecznej tradycji egzegetycznej (herby ziemi dobrzyńskiej, wieluńskiej i prawdopodobnie województwa lubelskiego), równocześnie zaś odwołano się do herbów wyższego rzędu (ziemi sandomierskiej oraz województwa ruskiego i współczesnego województwa podkarpackiego), jak również do herbu siedziby Starostwa, jedynego miasta na terenie Powiatu.
W przypadku flagi powiatowej sięgnięto po flagę herbową zwaną także urzędową. Jest to zgodne ze współczesną tendencją w weksylologii a równocześnie zgodne z polską tradycją, w której na chorągwiach ziemskich umieszczano godło albo cały herb.
Przyjęty przez Radę Powiatu w Strzyżowie projekt flagi ma postać "płata składającego się z siedmiu poziomych, równoległych pasów (stref): czterech błękitnych i trzech żółtych, o takiej samej szerokości wyrażającej się stosunkiem 1:7. Na środku płata, pomiędzy drugim a szóstym pasem umieszczony jest herb Powiatu Strzyżowskiego. Stosunek szerokości do długości płata flagi wynosi 5:8"
Jeśli chodzi o podziały płata, to odwołano się do symboliki staropolskiej. Chorągiew dawnego województwa sandomierskiego ma postać (konsekwentnie wobec ikonografii herbu) płata dzielonego w słup, w części umieszczonej przy drzewcu znajdowały się ułożone na przemian trzy pasy białe i trzy pasy czerwone, zaś w części swobodnej w polu błękitnym dziewięć srebrnych gwiazd w trzech rzędach po trzy w każdym. Natomiast chorągiew województwa ruskiego miała postać płata błękitnego z umieszczonym na nim ukoronowanym złotym lwem, wspiętym i drapiącym skałę. W związku z tym dla flagi Powiatu Strzyżowskiego przyjęto podziały takie, jak w prawej pobocznicy herbu (i chorągwi) ziemi sandomierskiej, tzn. strefy, ale o barwach herbu powiatowego będących równocześnie barwami herbu i chorągwi województwa ruskiego (a w bliższej lub dalszej przyszłości także województwa podkarpackiego), czyli błękitne i żółte.
Konstrukcja wewnętrzna flagi, tj. umieszczenie herbu na płacie, pociągnęła za sobą zmianę liczby stref, tj. w miejscu sześciu zostało wprowadzonych siedem stref (dla lepszego efektu plastycznego - dzięki temu zarówno podstawa, jak i głowica tarczy znajdują się na żółtym polu a cały herb jest umieszczony symetrycznie na płacie). Nie była to zresztą zmiana istotna, gdyż ilość stref w herbie i chorągwi województwa sandomierskiego nie była ustabilizowana i w praktyce wahała się od 6 do 8.
Przedstawiony do zatwierdzenia projekt pieczęci przedstawia typ pieczęci z samym godłem Powiatu, tj. z gwiazdą i smokiem ale bez tarczy, z napisem w otoku (il. 3). Rolę tarczy herbowej przejmuje w tym momencie owalne pole pieczęci. Jest to zgodne z dość częstą w okresie staropolskim praktyką sfragistyczną umieszczania w polu pieczęci jedynie samego godła herbu. Praktyka ta została podtrzymana przez urzędową sfragistykę państwową w okresie II Rzeczypospolitej, przejętą następnie przez PRL i III Rzeczpospolitą - orzeł, godło państwowe było i jest umieszczane z reguły bez tarczy. Za pominięciem tarczy przemawiają też względy natury plastycznej, gdyż pozwala to na zwiększenie wymiarów godła a tym samym większą czytelność pieczęci.
Projekty herbu, flagi i pieczęci zostały opracowane zgodnie z zasadami heraldyki, weksylologii i sfragistyki przez Wojciecha Drelicharza i Zenona Piecha, historyków z Zakładu Nauk Pomocniczych Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, członków Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, zaś ich wersje graficzne zostały zrealizowane przez artystę - plastyka z Katedry Komunikacji Wizualnej Wydziału Form Przemysłowych Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie Barbarę Widłak.