wersja kontrastowa
 
12 14 16

Strona główna

Z ostatniej chwili
  • Gmina Czudec zaprasza do składania ofert na zadanie drogowe obejmujące m.in. budowę nowego mostu drogowego na rzece Wisłok w ciągu drogi powiatowej nr 1917R Czudec-Wyżne   |   Termin składania ofert: 27.10.2017 r.   |   Więcej informacji na stronie www.czudec.pl   |   Inwestycja realizowana jest przez Gminę Czudec we współpracy z samorządem powiatowym w Strzyżowie w ramach projektu Rzeszowskiego Obszaru Funkcjonalnego   |   Powiatowy Zarząd Dróg w Strzyżowie zaprasza także do składania ofert na budowę chodnika w ciągu drogi powiatowej nr 1927 R Dobrzechów - Wysoka Strzyżowska – Węglówka (do 16.10), przebudowę drogi powiatowej nr 1915 R Pstrągowa-Nowa Wieś z podziałem na trzy zadania (do 20.10)   |   14 października obchodzimy Dzień Edukacji Narod   |   Z tej okazji wszystkim nauczycielom i pracownikom oświaty dziękujemy za wykonywaną pracę, gratulujemy osiągnięć i składamy najlepsze życzenia   |   12.10.2017 r. Zarząd Powiatu Strzyżowskiego podpisał umowę na modernizację boiska wielofunkcyjnego i bieżni przy Zespole Szkół Technicznych oraz kortu tenisowego przy Liceum Ogólnokształcącym im. A. Mickiewicza w Strzyżowie   |   Towarzystwo Miłośników Ziemi Niebyleckiej zajęło I miejsce w ogłoszonym przez Marszałka Województwa Podkarpackiego konkursie pn. „NGO Wysokich Lotów”, w kategorii Kultura i Tożsamość Narodowa   |   W dniach 5-18 października br. rolnicy, którzy ponieśli straty spowodowane klęskami żywiołowymi, mogą składać w ARiMR wnioski o przyznanie pomocy na odtworzenie zniszczonych składników gospodarstwa   |   Szczegółowe informacje pod adresem http://www.arimr.gov.pl/   |   Policja przypomina o obowiązku noszenia o zmierzchu, poza obszarem zabudowanym elementów odblaskowych w sposób widoczny dla innych uczestników ruchu drogowego   |   TVP Historia emituje powtórkę serialu „Popielec”, zrealizowanego na początku lat 80 - tych XX w. na podstawie powieści Włodzimierza Kłaczyńskiego pod tym samym tytułem   |   Kilka scen do tego serialu nakręcono na tle budynku dworskiego w Baryczce, zaś pierwowzorem wydarzeń było wiele faktów z życia autora, który przez kilka lat mieszkał w Lutczy   |   Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Zygmunta Mycielskiego w Strzyżowie obchodzi jubileusz 25-lecia działalności   |   25 lat funkcjonowania obchodzi również Stowarzyszenie „Tak Życiu”   |   Z kolei jubileusz 30 – lecia pracy twórczej świętuje Chór Mieszany „Sokół”, działający przy Gminnym Ośrodku Kultury we Frysztaku
bn_konsultacjes
bn_media
bn_RSO
blank
bn_bip
blank
bn_oferty
bn_rejestr osuwisk
bn_wydawnictwa
nagrody
blank
blank
Pogoda w Strzyżowie
12 14 16
16
 

ZABYTKI POWIATU STRZYŻOWSKIEGO

ZABYTKI POWIATU

GMINA CZUDEC

 


dsc_1010_kopiowanieZespół dworsko - parkowy w Babicy - w skład zespołu wchodzą: dwór, pozostałości fortyfikacji ziemno-wodnych, figura Św. Józefa z Dzieciątkiem (XVII w.), czworak, piwnica (XVIII w.), spichlerz, stajnia, obora i stodoła (I poł. XIX w.) oraz murowano - kamienny wiadukt kolejowy nad linią kolejową (1888 - 1890 r.). Całość dworu otacza piękny park krajobrazowy(XVIII/XIX w.), a w nim m.in. sadzawka z wyspą, na której stoi figura NMP Niepokalanie Poczętej (1917 r.). Nadmienić tu należy, że w babickim dworku urodziła się Maria Jarochowska (1918-1975), dziennikarka i literatka, autorka m.in. „Dziadowskiej miłości". Obecnie odrestaurowany obiekt pełni rolę Domu Pomocy Społecznej. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

 

 

zesp_dworskoparkowy_w_czudcu_kopiowanieZespół dworsko - parkowy w Czudcu - w jego skład wchodzą m.in.: lamus tzw. Skarbiec (ok. poł. XVI w.), dwór (1. ćw. XVIII w., lodownia (XIX/XX w.), dwie bramy wjazdowe (1 poł. XIX w.) oraz park krajobrazowy (XVIII w.). Skarbiec (początkowo dwór obronny) to piętrowa budowla zbudowana na planie kwadratu z czterospadowym dachem pokrytym dachówką i elewacjami z szeregiem okien. Najciekawszą pozostałością architektury renesansowej w tym dworze są malowane deski stropowe piętra, przedstawiające typowe dla tamtych czasów kompozycje ornamentalne. W XVIII wieku rodzina Grabińskich wybudowała nowy dwór, a dotychczasowa rezydencja zaczęła pełnić funkcję lamusa. XVIII w. dwór to obiekt murowany, ceglano-kamienny, parterowy wzbogacony w XIX w. o piętrowe, neorenesansowe skrzydło. Przy dziedzińcu usytuowany jest też budynek dawnych stajni, obiekt murowany z kamienia na planie prostokąta. W południowo - zachodniej części zespołu rozciąga się park krajobrazowy ze stawem. Występują w nim zarówno drzewa krajowe, jak i egzotyczne, w tym m.in. tulipanowce, platany. Do parku prowadzą dwie bramy wjazdowe, mające kształt słupów zwieńczonych kulami. Obecnie w dworze mieści się Zespół Szkół w Czudcu. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

 

 

zesp_dworsko__parkowy_w_czudcu_nowa_wie_kopiowanieZespół dworsko - parkowy w Czudcu (dawniej w Nowej Wsi Czudeckiej) - w jego skład wchodzą: dwór, spichlerz, park krajobrazowy oraz kapliczka z figurą Św. Jana Nepomucena. Dwór składa się z dwóch części, parterowej zbudowanej z kamienia i cegły w stylu klasycystycznym w I połowie XIX wieku oraz piętrowej, wybudowanej na planie kwadratu końcem XIX w. Obie części połączone są murowaną przewiązką. Stanowił własność Wasilewskich, Uznańskich i Wiktorów. Po II wojnie światowej dwór zamieszkiwali repatrianci ze wschodu. W 1956 r. zespół został przejęty przez Skarb Państwa, a następnie przez Urząd Gminy w Czudcu. Od 2000 roku zespół stanowi własność prywatną i odzyskuje dawną świetność dzięki pracom remontowym prowadzonym pod nadzorem wojewódzkiego konserwatora zabytku. W bezpośrednim sąsiedztwie dworu znajduje się XIX w. spichlerz, w którym obecnie mieści się sklep spożywczy. Istotnym elementem zespołu jest XIX w. park krajobrazowy z pozostałościami XVIII w. siedliska naturalnego, pomnikami przyrody (4 okazałe dęby) oraz z zabytkową kapliczką z figurą św. Jana Nepomucena. Zdjęcie - www.wuozprzemysl.pl.

 

dworek_jareckich_w_pstragowej_kopiowanieZespół dworski w Pstrągowej - w skład zespołu wchodzą: dwór, czworak i pozostałości parku krajobrazowego. Obecnie istniejący budynek został zaprojektowany przez właściciela Franciszka Jareckiego i wzniesiony w 1929 r. obok położonego na wschód od niego starego dworu drewnianego, obecnie już nie istniejącego. Nowy dwór również jest parterowy z trzema facjatami od południa, wschodu i zachodu. Franciszek Jarecki zaprojektował także meble w stylu zakopiańskim, według wzornika Stanisława Witkiewicza, wykonane przez stolarzy z Czudca. Po II wojnie światowej we dworze mieścił się Ośrodek Zdrowia w Pstrągowej. Obecnie dwór stanowi własność prywatną. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

 

ruiny_zamku_w_czudcu_01Pozostałości zamku „Czudec" zw. Górą Zamkową w Przedmieściu Czudeckim -niewiele informacji pozostało po zamku czudeckim. We wczesnym średniowieczu drewniany gród warowny, broniący szlaku handlowego w dolinie Wisłoka, postawił prawdopodobnie Teodor Gryfina zwany Czader, wojewoda krakowski, który schronił się w tej okolicy przed księciem Leszkiem Białym. Od XV w. zamek był siedzibą rodziny Strzyżowskich, którzy w XVI w. rozbudowali go w stylu renesansowym. Później na przeszło 200 lat jego właścicielami zostali Grabińscy herbu Pomian. W 1692 r. podczas kolejnego napadu Tatarów zamek w czasie pożaru został zniszczony i do 1713 roku całkowicie rozebrany. Zachowane pod powierzchnią ziemi mury zamku odkrył w 1955 r. prof. Gabriel Leńczyk. W 2001 roku pod kierunkiem archeologa Antoniego Lubelczyka rozpoczęto kompleksowe prace archeologiczne, które doprowadziły do odkrycia murów z dwóch faz chronologicznych - pozostałości murów średniowiecznych oraz narożników i reliktów baszty bramnej z XVI w. Podczas prac archeologicznych natrafiono na pokaźny zbiór kafli renesansowych. Do pozostałości zamku prowadzi wąwóz, który jest oryginalną, zachowaną drogą dojazdową. Zdjęcie - www.ckpodkarpacie.pl.

 

zabytkowa_drewniana_zabudowa_rynku_w_czudcu_800x600_kopiowanieZabytkowy układ urbanistyczny w Czudcu - pozostałość dawnego rozplanowania miasta lokacyjnego, którego centrum stanowi rynek z dużymi zachowanymi fragmentami XIX w. zabudowy pierzei rynkowych złożonych z drewnianych, parterowych domów ustawionych szczytowo do ulic i rynku oraz powiązanych z rynkiem wyróżniających się enklaw zabudowy takich jak: kościół, synagoga, drewniana zabudowa ulicy rzeszowskiej oraz duże skupiska fragmentarycznie zachowanej zabudowy zabytkowej lub pojedynczych obiektów zabytkowych przy ulicach z niego wychodzących. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

 

 

 

koci_parafialny_w_czudcu_01Kościół pw. Św. Trójcy w Czudcu, Sanktuarium Matki Bożej Czudeckiej - wzniesiony został na miejscu drewnianej świątyni pw. św. Zofii w latach 1713 - 1740 jako wotum wdzięczności za cudowne uzdrowienie jakiego przed obrazem Matki Bożej Łaskawej (nieznanego artysty) doświadczył śmiertelnie chory ówczesny dziedzic Czudca Józef Grabieński. Kamień na budowę kościoła pochodził z murów rozebranego zamku we wsi Przedmieście Czudeckie. Kościół wybudowany jest w stylu barokowym z wysoką wieżą, 3 nawami, 2 kaplicami z pięknymi gzymsami i 2 zakrystiami. Otoczony murem z wnękami na stacje Męki Pańskiej z 1752 r. W centralnym polu ołtarza znajduje się pochodzący z przełomu XV/XVI w. cudowny, łaskami słynący obraz Matki Bożej Łaskawej Królowej Różańca Świętego, ukoronowany 8 września 2002 r., w lewym ołtarzu widnieje postać św. Anny Samotrzeć, w części północnej kościoła - Matka Boska Niepokalanie Poczęta. Pod kościołem znajdują się katakumby (nazwane inaczej „Małym Wawelem"), które udostępniane są dla zwiedzających. W podziemiach widoczne są fragmenty starych murów oraz dokładnie wykonane sklepienia. Widać też kamienie, pochodzące z czudeckiego zamku. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

 

kosciek_w._marcina_w_czudcu_kopiowanieKościół Św. Marcina w Czudcu - wzniesiony został w 1692 r. na wzgórzu, w miejsce chylącego się ku upadkowi drewnianego kościoła pod tym samym wezwaniem z pierwszej połowy XIV w. ufundowanego przez Stanisława Procheńskiego herbu Gryf, właściciela Prochy. Nowy, murowany kościół, posiadający jedną nawę i prosty ołtarz, zbudowany został dzięki finansowemu wsparciu Aleksandry Kumanowskiej i Tomasza Zielińskiego. Na środkowej ścianie kościoła namalowany jest św. Marcin - biskup, poniżej rok 1885. W kościele mieści się drewniany chór, który jest skromnie wyposażony. Nad wejściem znajduje się wieżyczka z sygnaturką. Wokół kaplicy liczne XIX w. kamienne nagrobki w kształcie cokołów, krzyży i prostych grobów nakrytych płytami. Kościółek wykorzystywany jest jako kaplica cmentarna. Zdjęcie - www.ckpodkarpacie.pl.

 

23282_kopiowanieSynagoga w Czudcu - pierwsza została wybudowana na początku XVIII w. Był to obiekt drewniany, zbudowany na wzór domu mieszkalnego. Bożnica ta spłonęła w wielkim pożarze, który w 1751 r. strawił szereg budynków w miasteczku. W 1754 r. właściciel Czudca - Wojciech Grabieński, na prośbę miejscowych Żydów, ofiarował drewno na budowę nowej synagogi i wystawił ją na swój koszt. Budowa ta nie obeszła się bez problemów. Czudecki pleban nie wyrażał zgody na budowę synagogi i dopiero konsystorz krakowski oraz zobowiązanie Żydów do danin na rzecz katolików, umożliwiły dokończenie budowy i to w wyznaczonej odległości od kościoła - 190 m. Drewniana synagoga, tak jak pierwsza, spłonęła przed rokiem 1795. Kolejna, tym razem murowana, wzniesiona po 1795 roku służyła miejscowym Żydom jako dom modlitwy do 1939 roku. W jej sąsiedztwie znajdowały się kirkut - cmentarz żydowski (obecnie teren rolniczy) oraz mykwa - budynek łaźni (kiedyś mieścił się tam urząd pocztowy). W czasie okupacji hitlerowcy wywieźli Żydów do getta w Rzeszowie, a synagogę wraz z cmentarzem zdewastowali. Po zakończeniu wojny obiekt przebudowano z przeznaczeniem na kino, zacierając oryginalne cechy architektury synagogalnej. Od 1973 roku w budynku mieści się Gminna Biblioteka Publiczna, w której od 1997 r. funkcjonuje Historyczna Izba Pamięci, poświęcona m.in. czudeckim Żydom. W Izbie Pamięci Dziedzictwa Żydów Czudeckich gromadzone są judaika, m.in.: fragmenty macew z miejscowego kirkutu, skrzydła drzwiczek „Aron ha-kodesz" z XVII w., fragment Tory na pergaminie XVIII w., „Zohar" - 23 t. w j. hebrajskim w tłumaczeniu na j. angielski, „menora chanukowa", lampki chanukowe, jarmułki, książki ze znakiem pieczętnym żydowskiej biblioteki. W sali tej można także zobaczyć figurę rabina w stroju żydowskim. Zdjęcie - www.fodz.pl.


021_kapliczka_w_czudcuKapliczki - Na terenie Gminy Czudec znajduje się bardzo wiele kapliczek. Jedną z nich jest przydrożna figura z 1752 r. św. Jana Nepomucena, stojąca przy drodze na Górę Zamkową. Wystawiona została na pamiątkę wielkiej powodzi, która nawiedziła te tereny wiele lat temu. Drewnianą kapliczkę św. Jana Nepomucena, wzniesioną w 2 połowie XIX w., a współcześnie odnowioną, znajdziemy także w zespole dworsko-parkowym w Czudcu (dawniej w Nowej Wsi Czudeckiej). Ten sam święty uwieczniony w późnobarokowej, kamiennej rzeźbie pochodzącej z XVIII w. usytuowany jest na placu obok kościoła parafialnego w Pstrągowej. Zarówno cokół, jak i postać św. Jana Nepomucena zostały przemalowane. Inną ważną kapliczką jest kapliczka Matki Bożej powstała w 1859 r. w Czudcu. Kapliczka zwieńczona jest czterospadowym, kamiennym daszkiem, na którym umocowany jest krzyż wykuty z żelaza. Na uwagę zasługuje też zbudowana w przysiółku Brzyzie przez gospodarza z Pstrągowej - Bartłomieja Fortunę ok. 1878 r. murowana kapliczka pw. Św. Bartłomieja z malowidłami ściennymi we wnętrzu i otaczającymi ją 4 lipami. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

[Informacje: Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Czudec, Barbara Pilarz, Barbara Stec, Marian Złotek „Pstrągowa. Nasza Mała Ojczyzna" Rzeszów 2004 r., www.ckpodkarpacie.pl, www.sanktuariumczudec.pl, www.sztetl.org.pl, www.gbp.czudec.pl, www.wuozprzemysl.pl - oprac. A. Zielińska]

GMINA FRYSZTAK

dsc_0416_kopiowanieGłówna Kwatera Dowodzenia „Południe" - niemieckie fortyfikacje z okresu II wojny światowej w Stępinie - Cieszynie - wiosną 1940 r. Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych wybrało powiat strzyżowski na lokalizację jednej z wysuniętych kwater dowodzenia, przygotowanych dla kierowania operacją zmierzającą do opanowania ZSRR. Jeden z głównych obiektów zlokalizowano we wsi Stępina. Prace budowlane rozpoczęto w lecie 1940 r. Projektowanie i wykonawstwo spoczywało na największej niemieckiej organizacji budowlanej - Organizacji Todta. Dla zamaskowania rzeczywistego przeznaczenia inwestycji, oficjalnie przedsięwzięcie zarejestrowano jako budowę jednego z zakładów dla berlińskiej firmy chemicznej „Askania - Werke". Plac budowy objęty był ścisłą ochroną wojskowo-policyjną i dostęp do wznoszonych schronów żelbetonowych mieli tylko upoważnieni Niemcy. Łącznie zatrudnionych było ok. 3-6 tysięcy ludzi. Budowę zakończono w lecie 1941 r. W jego skład wchodziło kilkadziesiąt obiektów o różnym przeznaczeniu (schrony, bunkry strażnicze, kwatery, budynki zaplecza technicznego itp.), z których zachowało się siedem budowli o konstrukcji żelbetowej, w tym największa z nich, naziemny tunel schronowy. W dniach 27-28 sierpnia 1941 roku na terenie kwatery w Stępinie doszło do spotkania Hitlera z Benito Mussolinim; w tunelu schronowym zatrzymał się wówczas pociąg sztabowy Hitlera. W 1944 roku schrony w Stępinie były przez krótki okres użytkowane przez szpital polowy Armii Czerwonej. W późniejszym okresie przejęło je Ludowe Wojsko Polskie, które w latach 60. XX wieku wydzierżawiło schrony nr 1 i 2 Narodowemu Bankowi Polskiemu, a później Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Stępinie, która do 1990 roku wykorzystywała je jako część pieczarkarni. W 2000 roku schron nr 1 został wykreślony z ewidencji wojskowej i przekazany gminie Frysztak; pozostałe schrony skreślono z ewidencji wojskowej w latach 70. XX wieku. Obecnie tunel schronowy w Stępinie pełni rolę atrakcji turystycznej i jest udostępniony do zwiedzania. Więcej informacji na stronie: /www.schronkolejowy.pl/. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


kosci_w_lubli_kopiowanieKościół p.w. Św. Mikołaja w Lubli - jest jednym z cenniejszych przykładów późnogotyckiego drewnianego budownictwa sakralnego na Podkarpaciu, zabytkiem grupy I, budowlą drewnianą, krytą gontem, niewiele ustępującą pod względem architektonicznym takim obiektom, jak kościół w Haczowie i Bliznem. Kościół zbudowany został „na zrąb" z drewna modrzewiowego, na podmurówce kamiennej w I połowie XV wieku przez Mikołaja Grota, opata Zakonu Cysterskiego w Koprzywnicy. W 1793 roku do głównej sylwetki kościoła dobudowano wieżę. Została ona zniszczona podczas wojny w sierpniu 1944 roku. Wieżę wraz z ogrodzeniem zrekonstruowano w 1995 r. staraniem ks. Franciszka Podolskiego. Wewnątrz świątyni na uwagę zasługują: późnobarokowy ołtarz główny i boczne ołtarze pochodzące z początku XVIII wieku oraz cenne obrazy: gotycki Misericordia Domini z połowy XV wieku, dwa późnogotyckie w głównym ołtarzu przedstawiające Matkę Boską z Dzieciątkiem i patrona kościoła św. Mikołaja, a także obrazy św. Anny z Maryją i Dzieciątkiem oraz św. Joachima w ołtarzu z prawej strony. Najcenniejszą rzeźbą, którą można zobaczyć w kościele, jest osiemnastowieczna figura Matki Bożej Niepokalanie Poczętej, pokazująca wpływ sztuki włoskiego baroku. Godna uwagi jest także rokokowa, bogato rzeźbiona ambona z 1778 r. i konfesjonał z II pół. XVIII w. W wieży dzwonnicy na ścianie południowej umieszczona jest główka Chrystusa pochodząca z krucyfiksu, który znajdował się tu przed wojną. Upamiętnia ona cudowne zdarzenie - podczas ostrzału artyleryjskiego Lubli w styczniu 1945 r. wybuch pocisku zniszczył krucyfiks, a głowa Ukrzyżowanego nienaruszona wbiła się w drewnianą ścianę. W przykościelnej dzwonnicy znajduje się gotycki dzwon z końca XV wieku. Zdjęcie - www.parafia.lubla.pl.


koscil_w_gogoowie_kopiowanieKościół p.w. Św. Katarzyny w Gogołowie - wzniesiony został w 1672 roku z fundacji braci Jakuba i Joachima Rojowskich, dziedziców Gogołowa przez cieślę Stanisława Charchułowicza. Jednonawowy drewniany kościół o węższym, trójbocznie, zamkniętym prezbiterium, z wieżą zachodnią i dwiema niższymi dobudówkami - zakrystią i kruchtą południową pokrywa stromy dach kryty gontem. Wewnątrz na uwagę zasługują: XVII - wieczny, barokowy ołtarz główny z obrazem św. Katarzyny ujętym dwoma kolumnami, na których umieszczono rzeźby: św. Marii Małgorzaty, św. Katarzyny oraz św. Jakuba i Joachima. W kościele podziwiać można też dwa neobarokowe ołtarze boczne, późnogotycką chrzcielnicę z początku XVI w. ozdobioną herbem Leliwa, eklektyczną ambonę z XIX w., rokokowy prospekt organowy z drugiej połowy XVIII w., obrazy św. Floriana z 1784 r. i Matki Bożej z końca XIX w. Świątynię otacza mur wzniesiony w latach 1873 - 1881. W jego ciągu od zachodu wkomponowano dzwonnicę, w której wisi dzwon z pierwszej połowy XVI w. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

kaplica_denkertw_kopiowanie_01Zespół cmentarza z klasycystyczną kaplicą - mauzoleum Denkerów, XIX w. nagrobkami kamiennymi i grobowcami otoczonymi starodrzewiem - naprzeciw kościoła p.w. Św. Katarzyny w Gogołowie, na lekko pochylonym zboczu, w otoczeniu starych drzew położony jest cmentarz parafialny. Zwraca na nim uwagę zbudowana w 1869 r. kaplica z napisem „Na chwalę Bożą a ku czci i pamięci przedwcześnie w 48 roku życia w dn. 14 lipca 1868 r. zgasłego Ludwika Denkera - byłego starosty". Fundatorką była wdowa Sabina z Artwińskich Denkerowa, która w kryptach kaplicy spoczęła 31 grudnia 1909 r. We wnętrzu kaplicy znajduje się późnobarokowy ołtarz z rzeźbą Chrystusa Ukrzyżowanego (XIX w.). Po obu stronach ołtarza nad bramkami umieszczono ludowe rzeźby św. Piotra i Pawła. Obok kaplicy po lewej stronie znajduje się grób bohatera walk narodowo - wyzwoleńczych gen. Ignacego Kruszewskiego, właściciela wioski. Grobowiec otoczony jest ogrodzeniem z żelaznych łańcuchów umocowanych do kamiennych słupków. W sąsiedztwie na niewielkim kopcu ziemnym widnieją dwa marmurowe epitafia. Jedno z nich poświęcone jest Janowi Nideckiemu właścicielowi Glinika. Zgasł w Nim ziemi rodzinnej Obywatel prawy. Zgasł wzór Ojców, zgasł kmiotków opiekun łaskawy. Na skraju cmentarza znajduje się grób Jana Harneka (1860-1914) posła do parlamentu austriackiego. Zdjęcie - www.polskaniezwykla.pl.


kosci_frysztakKościół p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny we Frysztaku - wzniesiony w 1927 r. Ogromne zasługi w powstanie kościoła wniósł ówczesny proboszcz parafii Frysztak, Ksiądz Prałat Wojciech Blajer. Kościół murowany, trzynawowy o zwartej bryle stoi przy wschodnim stoku wzniesienia, na północ od rynku. Nad całą zabudową góruje pięćdziesięciometrowa, cylindryczna wieża, mieszcząca w przyziemiu główne wejście. Po obu jej stronach, na górnych bokach ściany frontowej, umieszczone są rzeźby kamienne św. Marka i św. Jana. W nawie środkowej znajduje się ołtarz główny w stylu regencji z 1753 r. z centralnie umieszczonym barokowym krucyfiksem z 1650 r. Krucyfiks ten otacza dekoracja w formie udrapowanej kotary i liczne wota. W zwieńczeniu ołtarza znajduje się współczesny mu obraz Narodzenia Matki Boskiej. Zdjęcie - www.parafia.frysztak.pl.

frysztak12_01Kirkuty we Frysztaku i Twierdzy - nekropolia żydowska została założona najprawdopodobniej w XVII wieku przy obecnej ul. Parkowej. Cmentarz miał kształt prostokąta o powierzchni 70 arów. Do dziś przetrwało tu około trzydziestu nagrobków, a najstarszy z nich pochodzi z XVIII wieku. W środkowej części kirkuty zwraca uwagę niewielki grób, otoczony metalową barierką, często odwiedzany przez chasydów. Jest to miejsce spoczynku Estery Etel, córki wielkiego cadyka Elimelecha z Leżajska, będącego jedną z najważniejszych postaci ruchu chasydzkiego. Napis na jej macewie głosi: Kobieta cnotliwa i pobożna, pani Ester Etel córka rabina słynnego chasyda, męża b-żego, świętego światła, nauczyciela i rabina Elimelecha błogosławionej pamięci, zmarła 14 dnia miesiąca tewet roku 561. Niech jej dusza będzie związana w węźle życia. Innym miejscem pochówku Żydów z Frysztaka jest cmentarz w pobliskiej Twierdzy. Nekropolia o powierzchni prawie 0,5 ha położona jest na niewielkim wzniesieniu, w pobliżu drogi do Krosna. Do dziś zachowały się nieliczne nagrobki oraz zrujnowany ohel (niewielki grobowiec murowany lub drewniany, posiadający najczęściej kształt prostopadłościanu o dachu półkolistym lub dwuspadowym, zwykle posiadający drzwi a czasem również okna), w którym pochowany jest cadyk Menachem Mendel Halberstam z Frysztaka. Do naszych czasów nie zachowała się żadna frysztacka bożnica. Pierwsza, która została wzniesiona pod koniec XVII wieku, została zniszczona w wyniku pożaru w 1805 roku. Odbudowana bożnica ponownie uległa zniszczeniu podczas kolejnego pożaru w 1890 roku. Trzecią z kolei synagogę zdewastowali hitlerowcy po wybuchu II wojny światowej. Znamiennym jest fakt, że ocalała - wywieziona do Ameryki przed wybuchem wojny - Tora, należąca do frysztackiego rabina - Chude Halbersztama. Zdjęcie - www.kirkuty.xip.pl/frysztak.htm.

untitledDwór w Kobylu - wzniesiony w latach 1922 - 1923 na miejscu starego, pochodzącego prawdopodobnie z I poł. XIX w. Pierwotny dworek znajdował się kolejno w posiadaniu Golczewskich i Bielińskich, zaś obecny - Edmunda Bohaczki, a następnie jego córki Emilii Liszcz. Z pierwotnego budynku zachowały się jedynie piwnice sklepione kolebkowo. Dwór otoczony jest resztkami parku z pozostałościami starego drzewostanu: dęby, lipy, akacje, graby. Obok dworku stoi niski, kryty czerwoną dachówką budynek, w którym od 1930 roku do końca II wojny światowej mieścił się bardzo dobrze funkcjonujący zakład serowarski. Zdjęcie - www.frysztak.pl.


apteka_we_frysztakuDawna apteka we Frysztaku - ze składem leków i potrzeb chirurgicznych zbudowana została w 1870 r., gdy w mieście zaczęli osiedlać się na pobyt stały chirurgowie i doktorowie medycyny dla leczenia chorych ludzi. Jej założycielem był Nowakiewicz. Przebudowana została około 1900 r. W początkach latach 80-tych XX wieku budynek zakupiono od spadkobierców Zasielskich dla szkoły. Część budynku nadal zajmowała apteka, a część Zespół Ekonomiczno-Administracyjny Szkół. Obecnie właścicielem budynku jest Urząd Gminy we Frysztaku. Zdjęcie - www.projektatlas.eu.

kapliczka_na_grze_chem_2_kopiowanieKapliczki - Znajdująca się na Górze Chełm kapliczka została zbudowana w 1837 roku, lecz pierwotnie stała w innym miejscu, nieco dalej na zachód. Odnowiona została w 1887 roku. Znajdujący się wewnątrz cudowny wizerunek Matki Bożej Nieustającej Pomocy od lat słynie z wielu łask. Kopię obrazu wykonał w 1965 roku P. Franciszek Papuga z Frysztaka. Woda wypływająca ze źródeł położonych poniżej kapliczki miała mieć moc uzdrawiającą. Z kapliczką, miejscem jej lokalizacji oraz samą górą Chełm związane są liczne opowieści i legendy. Na terenie Lubli na szczególną uwagę zasługują cztery obiekty z tzw. małej architektury sakralnej. Jednym z nich jest XIX w. kapliczka w przysiółku Bukowy Las. Kolejną jest kapliczka ludowa o cechach neogotyckich z 2 poł. XIX w. usytuowana po prawej stronie skrzyżowania drogi Jasło-Frysztak z dojazdem do kościoła. Na uwagę zasługuje również kapliczka w przysiółku Sośnina, na granicy z Nieplą oraz drewniana kapliczka przy drodze Jasło-Frysztak w południowej części wsi. W Cieszynie, po lewej stronie drogi Frysztak - Wiśniowa usytuowana jest pochodząca z II połowy XIX w. przydrożna kapliczka wewnątrz, której znajduje się XIX - wieczny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. W Kobylu w pobliżu mostu na Wisłoku i szkoły stoi wymurowana z kamienia i gliny kapliczka z lat 70-tych XIX wieku. Jej budowniczym był prawdopodobnie właściciel dworu. Ponadto we Frysztaku stoi przydrożna kapliczka z 1887r, a w Twierdzy kapliczka p.w. Matki Boskiej zbudowana również w 1887 roku z inicjatywy rodziny Gąsiorów. Zdjęcie - www.lgdleader.itl.pl.

[Informacje: Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Frysztak, Ks. Bogdan Stanaszek „Brzostek i okolice" Brzostek 1997r., www.schronkolejowy.pl, www.parafia.lubla.pl, www.parafia.frysztak.pl, www.kirkuty.xip.pl/frysztak.htm - oprac. A. Zielińska]

GMINA NIEBYLEC

dwr_obronny_w_niebylcu_kopiowanieDwór obronny w Niebylcu - zbudowany został na stromym wzgórzu przez Mikołaja Machowskiego, dworzanina i krajczego królowej Elżbiety Rakuszanki albo kogoś z jego potomków w 1 poł. XVI w. Świadczy o tym zachowana szczątkowo renesansowa kamieniarka, m.in. portal z herbem Machowskich - Awdaniec (Abdank). Najbardziej znanym mieszkańcem dworu był Kajetan Junosza Łempicki, dzielnie walczący z carskim wojskiem w czasie konfederacji barskiej i w powstaniu kościuszkowskim. Dwór ulegał wielokrotnym przebudowom: w połowie XVII wieku Janusz Romer przebudował go w stylu barokowym, w XIX wieku powstała drewniana oficyna i prawdopodobnie drewniane piętro w stylu szwajcarskim. Ostatnimi prywatnymi właścicielami była żydowska rodzina Wallachów. Po wojnie teren dworski przejęła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna „Nowa Droga" z Czudca. Zdjęcie - www.zamki.res.pl.

dwr_w_baryczce_kopiowanieDwór w Baryczce - wzniesiony został w 2 poł. XVIII w. na prawym, wysokim brzegu potoku Gwoźnica. Był własnością kolejno Sierakowskich, Żywieckich i Jabłońskich. Następnie mieściła się w nim szkoła, a obecnie biblioteka szkolna. Zmiany, jakim uległ dwór w trakcie remontów i prac adaptacyjnych, pozbawiły go dawnych charakterystycznych elementów siedziby ziemiańskiej końca XVIII w. Budynek zachował jedynie pierwotną bryłę w formie wydłużonego prostokąta z murowanym gankiem i czterospadowym, mansardowym dachem z powiekami w dolnej połaci. Z dwóch stron otaczają go stare drzewa, będące pozostałościami zniszczonego założenia parkowego. Zdjęcie - www.zabytki-podkarpacie.pl.

 

kocil_w_lutczy_kopiowanieKościół p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lutczy - to najstarsza świątynia drewniana na naszym terenie. Wzniesiony ok. 1464 r. w tradycji późnogotyckiej z „bogatym detalem ciesielskim" zbudowany jest na konstrukcji zrębowej, składającej się z dwóch czworobocznych członów: nawy i prezbiterium zamkniętego trójbocznie od strony wschodniej. Zewnętrzny zarys dopełniają: od strony północnej - murowana zakrystia, od południowej - kruchta konstrukcji słupowej, a od zachodniej - składzik na sprzęt kościelny. Świątynię przykrywa dwuspadowy dach kryty gontem, z piękną gotycką więźbą w typie storczykowym, którą wieńczy ażurowa, strzelista wieżyczka zakończona krzyżem. Znajduje się w niej zabytkowy dzwon z wyrytą na czaszy formułą zawierzenia Bogu o treści: In te Domine Speravi A.D.1612 (W Tobie Panie pokładam nadzieję). Zachwyt wewnątrz kościołka wzbudzają okna bliźniacze i z tzw. „oślim grzbietem", stanowiące doświetlenie świątyni oraz trzy niezwykle, urokliwe ołtarze późnobarokowe: ołtarz główny z pierwszej połowy XVIII w. (uzupełniany w XIX w.) i dwa ołtarze boczne z drugiej połowy XIX w. (wzorowane na wcześniejszych, barokowych), a także ambona barokowa z pierwszej połowy XVIII w. (przekształcona w XIX w. poprzez wprowadzenie neogotyckich podziałów korpusu) i polichromia w prezbiterium. W ciągu swojej prawie 550 - letniej historii lutecki kościół był wielokrotnie odnawiany i przebudowywany. Pierwsza poważna rozbudowa miała miejsce już w I połowie XVI wieku, kiedy do istniejącej konstrukcji dobudowano murowaną zakrystię. W I połowie XVII wieku konstrukcja została wzmocniona lisicami, dobudowano także wieżę. W 1670 roku kościół został częściowo zniszczony pożarem, zapewne spłonęła wówczas wieża i dach świątyni. Dopiero po 1722 roku kościół został odbudowany z drewna modrzewiowego na fundamencie kamiennym. Z tego okresu pochodzą m.in.: strop z fasetą, zaskrzynienia, dach z wieżyczką na sygnaturkę, okna nawy. W 1743 roku świątynię na nowo konsekrowano. Obecnie w świątyni prowadzone są prace remontowe. Zdjęcie z archiwum Parafii Lutcza.

 


koci_w_gwonicy_kopiowanieKościół p.w. Świętego Antoniego Padewskiego w Gwoźnicy Górnej - wybudowany został w 1864 r. w miejsce drewnianej kapliczki postawionej, jak głosi ludowa opowieść, w XIV w. po objawieniu się św. Antoniego z Padwy. Fundatorem drewnianego kościoła była miejscowa dziedziczka Kazimiera Zaklikowa, a budowniczym - mieszkaniec Gwoźnicy Górnej, Franciszek Kowalski. Ołtarz wykonał Teofil Piątkiewicz z Brzozowa. Pierwszym proboszczem został mianowany ks. Apolloniusz Szymczakiewicz (franciszkanin). W czasie I wojny światowej kościół został doszczętnie zniszczony, a dzwony zabrano na cele wojenne. W latach 1916-21 kościół odbudowano. Zakupiono też nowe dzwony w ludwisarni Felczyńskich. Do 1934 r. dwukrotnie świątynię rozbudowano, a nowy ołtarz główny wykonał miejscowy rzeźbiarz Michał Tomoń. Umieszczono w nim obraz nieznanego artysty przedstawiający św. Antoniego z Dzieciątkiem Jezus. W okresie II wojny św. proboszczem miejscowej parafii był współorganizator Placówki AK Niebylec - Strzyżów ks. Franciszek Jeleń. Obecnie trwają prace renowacyjne w świątyni. Zdjęcie - www.ckpodkarpacie.pl.


koci_w_niebylcu_kopiowanieKościół p.w. Znalezienia Krzyża Św. w Niebylcu - zbudowany został w latach 1936 -1943 według projektu Tadeusza Mulickiego z Rzeszowa, pod nadzorem inż. Józefa Urbanika ze Strzyżowa za proboszcza ks. Franciszka Strzępka i wikariusza Franciszka Murasa. Kościół konsekrowany 12.06.1956 r. przez bpa Franciszka Bardę, ordynariusza przemyskiego. Wewnątrz świątyni na uwagę zasługuje zabytkowy XVII-wieczny krucyfiks w głównym ołtarzu wraz z barokowymi figurami Matki Bożej Bolesnej i św. Jana Apostoła oraz kopia obrazu Murilla - Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny. Są to pozostałości po drewnianym, barokowym, niebyleckim kościele p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny ufundowanym przez dziedzica Niebylca Janusza Romera w 1846 r. (kościół przetrwał 300 lat). W przedsionku kościoła umieszczony jest z kolei gotycki krucyfiks z XV w. drewnianego, konieczkowskiego kościoła, zbeszczeszczonego XVI w. przez ówczesnego kolatora - Piotra Machowskiego, zwolennika kalwinizmu. Nieopodal kościoła znajduje się dobrze zachowana plebania z 1914 roku. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

kosci_w_poomi_kopiowanieKościół p. w. Św. Mikołaja w Połomi -ufundowany został przez dziedzica Połomi, Kaspra Dunina - Przystalowskiego w 1577 r. Zbudowany został z kamienia ciosanego w stylu gotyckim. W 1614 r. - staraniem Marcjanny z Daniłowiczów Koniecpolskiej, pułkownikowej królewskiej - od południa dobudowano kruchtę. Późniejsze lata to ciągłe restaurowanie, m.in. po pożarze, który wybuchł 1769 r. Wnętrze kościoła pełne jest zabytków wpisanych do rejestrów zabytków kultury narodowej. Na szczególną uwagę zasługuje późnogotycki tryptyk, będący prawdopodobnie kopią starszego obrazu ołtarzowego. Jak głosi legenda, pierwotny tryptyk został ok. 1411 r. ufundowany przez króla Władysława Jagiełło, który podążając na łowy w stronę Lwowa, zatrzymywał się w małym, drewniany kościółku w Połomi, który nie przetrwał do dziś. Obecny tryptyk „Sacra Conversazione", przedstawiający patrona świątyni św. Mikołaja oraz sceny z jego żywota, datowany jest na początek XVI stulecia. Ten przepiękny średniowieczny ołtarz (do lat 40. XVII stulecia znajdujący się w głównym ołtarzu świątyni) zdradza związki z tzw. tryptykiem św. Barbary z Bardijowa z II poł. XV wieku. Ponadto we wnętrzu podziwiać można m.in.: gotycką chrzcielnicę z końca XV wieku, kamienne portale pomiędzy prezbiterium a zakrystią z drzwiami z blachy z 1644 r., zaopatrzone w oryginalny zamek wykonany przez cech strzyżowskich kowali, ołtarz główny z pierwszej poł. XVIII wieku z obrazem „Męczeństwo św. Sebastiana", a drugiej połowy XVIII wieku ambonę rokokową. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

cerkiew_w_gwodzience_kopiowanieCerkiew p.w. Świętych Kosmy i Damiana w Gwoździance - została wybudowana przez ludność ruską, nazwaną przez etnografów Zamieszańcy, w II poł. XVIII lub w I poł. XIX wieku. Po wojnie została przejęta przez kościół katolicki. W ołtarzu głównym umieszczono ikonę MB z Dzieciątkiem. Z dawnego ikonostasu można znaleźć tam jedynie ikony Chrystusa Króla Pantokratora oraz świętych Kosmy i Damiana datowane na XIX w. Dach jednokalenicowy, kryty dachem z wieżyczką, zwieńczoną blaszanym hełmem cebulastym z latarnią. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

cerkiew_w_bliziance_kopiowanieCerkiew p.w. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Bliziance - została wybudowana ok. 1870 r. przez ludność ruską w miejsce poprzedniej, która kilka lat wcześniej spłonęła. Cerkiew zbudowano na kamiennym podmurowaniu, wyższym od strony południowej, pierwotnie na zaprawie glinianej. Belki zrębu łączone były na węgłach na tzw. jaskółczy ogon bez wypełniania szczelin. Strop był płaski, drewniany belkowy z podsufitką i podłogą od strony strychu. Konstrukcja więźby dachu krokwiowo-jętkowa z dwiema ścianami stolcowymi. Po drugiej wojnie światowej, w związku ze zmianą przeznaczenia cerkwi na kościół rzymsko-katolicki, dokonano w niej pewnych przeróbek, które obejmowały dobudowanie zakrystii, poszerzenie chóru, wymianę drzwi wewnętrznych. Usunięto również ikonostas wraz z belką konstrukcyjną, a kamienne schody przed kruchtą wymieniono na betonowe. W 1956 roku zamontowano na chórze XVIII-to wieczny wysoki prospekt organowy z kościoła w Lubeni. W chwili obecnej jego dekoracyjna obudowa znajduje się w nowym kościele, natomiast piszczałki we wnętrzu cerkwi. W ołtarzu głównym zachowane zostały fragmenty ikonostasu z XVIII wieku. Przy cerkwi znajduje się dzwonnica blaszana otwarta. Zdjęcie - www.ckpodkarpacie.pl.

synagoga_w_niebylcu_kopiowanieSynagoga w Niebylcu - zbudowana została w latach 1894 - 1905 przez miejscową społeczność żydowską. Podczas II wojny światowej synagoga została zdewastowana przez wojska niemieckie. W czasie wojny, a także po jej zakończeniu, w budynku bożnicy znajdował się magazyn zboża i nawozów. W latach 70 - tych budynek poddano konserwacji i adaptowano na potrzeby Biblioteki Publicznej. We wnętrzu synagogi zachowały się wspaniałe polichromie z początku XX wieku. Malowidła na suficie przedstawiają wizerunki zwierząt. Na środku sufitu, ponad nieistniejącą już bimą, znajduje się Lewiatan - ryba zjadająca swój ogon. Wokół niej wypisany jest cytat z Księgi Psalmów: Lewiatan, którego stworzyłeś na to, by w wodach igrał (Ps 104, 26). Na zachodniej ścianie przedstawione jest wyobrażenie Świątyni Jerozolimskiej z napisem - Buduje Jeruzalem Jahwe, rozproszonych z Izraela zgromadza. Na ścianie wschodniej w miejscu, gdzie znajdował się wcześniej tzw. aron ha-kodesz, wymalowane zostały dwa lwy trzymające kamienie z dziesięciorgiem przykazań, a nad nimi napis: Ojcze nasz, królu nasz, otwórz bramy niebios na modlitwy nasze - tak niebylecką synagogę opisuje Z. Jucha w opracowaniu pt. Polichromia ścienna synagog w Łańcucie, Strzyżowie, Niebylcu, kuczki żydowskiej w Tyczynie - odkrycia i konserwacja. Niebylecka polichromia należy do jednej z najlepiej zachowanych malarskich wystrojów synagog w Województwie Podkarpackim. Niestety nie zachowało się oryginalne wyposażenie synagogi. Zdjęcie - www.ckpodkarpacie.pl.

kapliczka_w._jana_nepomucena_kopiowanieKapliczki - Przy drodze prowadzącej w stronę Blizianki zlokalizowana jest murowana kapliczka św. Jana Nepomucena z końca XIX w. W Jaworniku po lewej stronie drogi krajowej usytuowana jest kapliczka Św. Barbary z I poł. XIX w. Z 1860 r. pochodzi najstarsza kapliczka w Bliziance - Kapliczka Matki Boskiej Nieustającej Pomocy i Pana Jezusa Frasobliwego obok domu Państwa Pięciaków. Ponad 60 kapliczek znajdziemy w Lutczy, w tym m.in. Kapliczka rodziny Urbanów w Lutczy z XVI w., Kaplica Św. Krzyża na obszarze podworskim, a także kaplica na cmentarzu na „Małówce" wzniesiona przez hrabiego Łosia, właściciela Żyznowa, którą ufundował ją po śmierci żony w 1898 r. Zdjęcie - www.polskaniezwykla.pl.

 

 

 


[Informacje: Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Niebylec, www.zamki.res.pl, www.diecezja.rzeszow.pl, www.parafia-blizianka.webd.pl, www.ckpodkarpacie.pl, www.niedziela.pl - oprac. A. Zielińska]

GMINA STRZYŻÓW

072__wejscie_do_tunelu_kolejowego_z_okresu_ii_wojny_w._w_strzyowie_kopiowanieTunel schronowy z okresu II wojny światowej w Strzyżowie - wchodził w skład całego kompleksu schronowego Fűhrershauptguarier - Anlage Sűd wzniesionego również w Stępinie-Cieszynie. W odróżnieniu od pozostałych schronów kolejowych na terenie Polski, schron w Strzyżowie ma charakter podziemny - został on przekopany pod Żarnowską Górą. Zespół tunelu schronowego w Strzyżowie został zaprojektowany i zbudowany przez niemiecką firmę „Organisation Todt" w okresie pomiędzy wiosną 1940 r. i latem 1941 r. W jego skład wchodziły: tunel schronowy dla pociągu sztabowego, bierne schrony zaplecza technologicznego, tunel instalacyjny, 1-torowa bocznica kolejowa, drewniany peron pomiędzy tunelem, a stacją kolejową oraz grobla o nieznanym przeznaczeniu. Z obiektów zachowały się: tunel schronowy wraz z tunelem instalacyjnym oraz schrony zaplecza technologicznego. Tunel schronowy jest budowlą w całości podziemną na rzucie wydłużonego prostokąta o łącznej długości 438 m i przekroju kolistym o średnicy 8,87m. Ściany boczne są betonowe, a w części żelbetowe. Sklepienia zostały wykonane z cegły klinkierowej. Z dwóch stron wloty tunelu zamykają żelbetowe przedsionki o długości 11 m. W samej ścianie szczytowej tunelu, po stronie zachodniej, znajdują się prostokątne otwory o szerokości 5,4 m i wysokości 4,5 m, w których znajdują się potężne dwuczęściowe drzwi żelazne z wywietrznikami w górnej i dolnej części (element oryginalny zachowany do dziś) i obudowanymi wejściami strażniczymi po obu stronach tunelu. W dniach 27-28.08.1941r., w związku ze spotkaniem Hitlera z Mussolinim w Stępinie, w tunelu strzyżowskim bazował pociąg sztabowy Hitlera „Ameryka". W 1944 r. tunel został opanowany przez partyzantów AK. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


016_paac_wokowickich__konopkw_w_strzyowie__obecnie_dom_dziecka_kopiowaniePałac Wołkowickich - Konopków w Strzyżowie - wybudowany w stylu neogotyckim końcem XIX w. przez rodzinę Wołkowickich: Hipolita - powstańca styczniowego z 1863 r. i jego żonę Konstancję ze Skrzyńskich. Pałac zastąpił wcześniejszy dwór z osiemnastego stulecia, który należał do Wincentego Skrzyńskiego (jego żoną była siostra Aleksandra Fredry). Zbudowany w stylu neogotyckim na rzucie prostokąta, piętrowy, z piętrem i poddaszem mieszkalnym, murowany i tynkowany. W salach na piętrze zachowały się parkietowe posadzki układane w kwadraty, natomiast w części południowo-wschodniej parteru salon ze sztukateriami na suficie oraz murowany kominek z XIX wieku. Do 1944 r. pałac stanowił kolejno własność Wołkowickich i Konopków. W latach 1945-1951 mieściło się tutaj Liceum Rolnicze. W 1974 r. pałac przeszedł gruntowny remont, podczas którego przysposobiono go jako Dom Dziecka im. Janusza Korczaka w Strzyżowie. Pałac otacza park krajobrazowy, opadający tarasowo ku południu, z alejami, dwoma stawami i pięknymi starymi drzewami. Spora liczba drzew pochodzi jeszcze z końca XVIII w., natomiast późniejsze nasadzenia są z końca XIX w., czyli z okresu budowy pałacu. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


paac_bylickich_w_yznowie_kopiowanieZespół parkowo - pałacowy Bylickich w Żyznowie - wybudowany na resztkach XVI w. drewnianego dworu, w stylu neoklasycystycznym w XIX w. przez rodzinę Łempickich. Na przestrzeni lat właścicielami pałacu byli: Jabłonowscy, Łempiccy, Straszewscy. Ostatnim właścicielem posiadłości był Stanisław Bylicki, który nabył dwór od hrabiego Witolda Łosia. W skład zespołu wchodzą: pałac, budynek gospodarczy (dawne stajnie), budynki mieszkalne oraz park założony przed 1877 r. przez właścicielkę Żyznowa - Marię Straszewską. Do dzisiaj można podziwiać m.in. aleje kasztanową i lipową oraz dwa dęby mające około 150 lat, sosny kanadyjskie, graby i akacje. Wśród drzew i krzewów widnieją jeszcze tu i ówdzie kamienne posągi i rzeźby. Do dziś przetrwał też prostokątny staw z wyspą. Od strony parku pałac zdobi piękna kolumnada z korynckimi kapitelami. Całość zespołu otacza potok Bonarówka oraz rzeka Stobnica. W czasie II Wojny Światowej w pałacu znajdował się szpital wojskowy dla żołnierzy rosyjskich, przywożonych z frontu przebiegającego koło Gogołowa. Okres powojenny to zmiany przeznaczenia pałacu. Znajdował się tu szpital przeciwgruźliczy i sanatorium. W drugiej połowie 1949 r. pałac został przejęty przez Kuratorium Okręgu Szkolnego Rzeszowskiego z zamiarem utworzenia w nim Państwowego Domu Dziecka. Powstał on na przełomie 1949/1950r. i istnieje do dziś. W miejscu, gdzie była staj­nia, został wybudowany Dom Ludowy. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


dwr_dydyskich_w_strzyowie_kopiowanieDwór Dydyńskich w Strzyżowie - zbudowany został ok. 1786 r. na cyplowatym wzniesieniu przy ujściu rzek Stobnicy i Wisłoka, w stylu barokowo - klasycystycznym przez Antoniego Dydyńskiego, w miejscu starszego założenia dworsko - parkowego, po którym pozostał okazały park rozciągający się po stronie południowej oraz zabudowania gospodarcze po stronie wschodniej. W 1926 r. dwór gruntownie przebudowano, dostawiając od strony frontowej taras oparty na czterech filarach. Dwór otoczony jest pozostałościami XVII w. parku. Od początku lat 90- tych XX w. służył jako siedziba Społecznego Muzeum Regionalnego im. Zygmunta Leśniaka w Strzyżowie. Obecnie mieści się w nim Środowiskowy Dom Samopomocy. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


kosci_w_strzyziwe_kopiowanieKościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Bożego Ciała w Strzyżowie - to murowana, gotycka świątynia o długim trójnawowym prezbiterium, zamkniętym trójbocznie. Wzniesiona została w II połowie XV w., a konsekrowana w 1494 r. za czasów kardynała krakowskiego Fryderyka Jagiellończyka. Na przełomie XV i XVI w. w Strzyżowie, oprócz nowo wybudowanego kościoła, istniały jeszcze dwa mniejsze: św. Katarzyny i św. Michała Archanioła. W roku 1657 wojska Rakoczego II zniszczyły doszczętnie miasto i 2 świątynie. Ocalał jedynie położony poza obrębem miasta kościół św. Michała. Odbudowa miasta i kościoła parafialnego dokonana została przez właściciela miasta Jana Wielopolskiego z Pieskowej Skały, któremu świątynia zawdzięcza także piękny, drewniany krucyfiks, znajdujący się obecnie w głównym ołtarzu jako dar papieża Urbana VIII. 16. 06. 1678 r. sufragan krakowski Michał Oborski konsekrował odbudowane świątynie - parafialną i św. Katarzyny (kościół szpitalny). Wnętrze jest trójnawowe, pseudohalowe, czteroprzęsłowe. Ołtarz główny pochodzi z XVIII w., zaś Ołtarz Niepokalanego Poczęcia NMP, umiejscowiony po prawej stronie przed prezbiterium, z połowy XVII w. W jego centrum znajduje się bardzo ważny dla Strzyżowian i objęty kultem obraz Matki Bożej Strzyżowskiej. Wnętrze kościoła wymalowane zostało w 1897 r. przez Jana Tabińskiego, a odnowione w latach 2004 - 2009. Obok kościoła znajduje się posadowiona osobno wieża w stylu gotyckim. Dolna cześć jest współczesna kościołowi, górna zaś wymurowana została w XIX w., po wielkim pożarze w 1895 r. Do pożaru wisiały tu trzy dzwony z końca XV w. W 1897 r. odlano nowe, które zrabowane zostały przez Austriaków w 1917 r. Dzwony „Stanisław Kostka" i „św. Kazimierz", które stały się z łupem Niemców, sprawiono w 1925 r., trzeci zaś z 1613 r. zakupiono w Kańczudze. Po raz kolejny dla Parafii zakupiono dzwony: w 1967 r. „Marya" i w 1972 r. „Maksymilian". Obok wieży stoi Dom Parafialny zbudowany w latach 1908 - 1911 przez Ks. Stanisława Kwiecińskiego oraz plebania wybudowana w latach 1882 - 1884. Za kościelnym murem zaś dawna wikarówka z połowy XIX w. Zdjęcie - www.strzyzowfara.parafia.info.pl.

kocil_w_dobrzechowie_kopiowanieKościół p.w. św. Stanisława Biskupa w Dobrzechowie - to neogotycka świątynia z elementami romańskimi wybudowana w latach 1888 - 1893 z inicjatywy ks. Feliksa Buchwalda proboszcza dobrzechowskiego, według projektu Teodora Talowskiego, jednego z najbardziej uznanych architektów swoich czasów. W miejsce drewnianej XV w. budowli sakralnej powstał potężny, jednonawowy kościół z transeptem, kaplicami oraz masywną, czworoboczną wieżą zakończoną smukłą wieżyczkę. Wokół kościoła: starodrzew, neobarokowe ogrodzenie wykonane przez Józefa Górnickiego, kamienne schody zakończone dwoma kamiennymi filarami bramnymi, grobowiec Michałowskich oraz cmentarz z XIX w., na którym znajduje się grób Andrzeja Edwarda Koźmiana, dyplomaty i pamiętnikarza zmarłego w 1864 r. We wnętrzu kościoła na uwagę zasługują m.in.: ołtarz główny z 1907-1908 r. z krzyżem, który można przysłonić obrazem Św. Stanisława bpa krakowskiego, ołtarz z 1899 r. z jedną z najstarszych kopii Matki Boskiej Częstochowskiej nazywanej „Matką Bożą Dobrzechowską" otoczony szczególnym kultem, który przysłaniany jest obrazem Matki Bożej Różańcowej, ambona kamienna z 1895 r. czy chrzcielnica barokowa z nakrywą z XVIII w. oraz czarą z XVII w. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

 


koci_p._w._w._jzefa_w_wysokiej_strzyowskiej_kopiowanieKościół p.w. św. Józefa w Wysokiej Strzyżowskiej - wybudowany został w stylu neogotyckim w latach 1907 - 1918 wg planów architekta przemyskiego - Stanisława Majewskiego. Myśl budowy kościoła poddał ówczesny proboszcz w Dobrzechowie ks. Karol Józef Fischer, który już jako sufragan przemyski, dokonał konsekracji kościoła 16. 09.1923 r. Jest to świątynia jednonawowa z transeptem zakończonym oknami witrażowymi półko­listymi. Do środka prowadzi wejście główne przez wieżę, na której umieszczono tarczę zegarową. W stylu neogotyckim utrzymane jest również wnętrze kościoła, w którym uwagę zwracają z bogatą dekoracją snycerską. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

siostry_serafitki_kopiowanieZespół klasztorny Sióstr Serafitek w Strzyżowie - stanowią kaplica, klasztor i ogród, w którym stoi odnowiona figura św. Katarzyny, upamiętniająca gotycki, modrzewiowy kościół p.w. św. Katarzyny, który przestał istnieć końcem XVII wieku. Na jego miejscu w 1910 r. wybudowano ochronkę dla dzieci, a przy niej kaplicę pod wezwaniem św. Katarzyny. 3 stycznia 1912 roku do Strzyżowa na zaproszenie Ks. Proboszcza Stanisława Kwiecińskiego i za pozwoleniem Ks. Biskupa J. S. Pelczara przybyły Siostry Serafitki, które sprawowały opiekę nad dziećmi, a na początku I wojny św. w 1914 roku przez dwa miesiące szyły bieliznę i mundury dla wojska. W czasie II wojny światowej dom został zajęty przez wojska niemieckie na punkt sanitarny, a następnie na kuchnię dla pracowników. Obecnie na placówce przebywa 8 sióstr, które m.in. prowadzą przedszkole dla dzieci, katechizują, pomagają ludziom chorym i troszczą się o wystrój strzyżowskiej Fary. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

pict5788_kopiowanieCerkiew greckokatolicka p.w. Opieki Matki Bożej w Bonarówce - wybudowana została w pierwszej połowie XVII wiek jako świątynia trójdzielna, trójkopułowa. W 1841 r. pod kierownictwem cieśli Jana Lisko budynek gruntownie przekształcono, zmieniając go w jednonawową bryłę. M.in. skrócono sanktuarium i prothesis, korpus nawowy przedłużono i nakryto stropem deskowym z fasetą, dobudowano zakrystię południową oraz kruchtę przed portalem północnym nawy. W końcu XIX w. do nawy dostawiono wieżę kryjącą babiniec. W przedsionku i w nawie podziwiać można zachwycającą polichromię Pawła Bogdańskiego stworzoną w roku 1898 oraz prezbiterium zdobione w roku 1932 przez pochodzącego z Ukrainy, Pawła Zaporowskiego. Kapitalnego remontu wnętrza staraniem probosz­cza ks. Stanisława Piątka dokonano w latach 90. XX wieku. Obecnie cerkiew pełni funkcję kościoła filialnego parafii rzymskokatolickiej w Żyznowie. Na szczycie wzniesienia powyżej cerkwi położony jest cmentarz wraz z 38 nagrobkami, z których najstarszy pocho­dzi z 1902 roku. Zdjęcie: Stanisław Dybich.

1224_kopiowanieSynagoga w Strzyżowie - zbudowana została w 2. połowie XVIII w. na miejsce XVII w. drewnianej budowli, pełniącej tę samą funkcję. Nowy, murowany obiekt wzniesiony w stylu późnobarokowym pełnił funkcję synagogi, szkoły (cheder) oraz szkółki talmudycznej. Stanowiła również miejsce obrad kahału (gminy żydowskiej). Wewnątrz, we wschodniej części znajdowała się prostokątna główna sala modlitewna, w zachodniej przedsionek, zaś nad nim babiniec, z którego kobiety śledziły przebieg nabożeństwa. Synagoga czynna była do 1939 r. Później została zdewastowana i przekształcona przez Niemców na magazyn urządzeń gospodarczych. Po zakończeniu działań wojennych budynek przeznaczono na magazyn nawozów sztucznych oraz sklep paliw płynnych. W 1964 r. synagoga została zaadaptowana na potrzeby Miejskiej Biblioteki Publicznej i pełni tą funkcję do dziś. Z bogatej polichromii zachowały się jedynie fragmenty: w kopule bimy Lewiatan oraz ornament roślinny w podłuczach arkad. Z wyposażenia wnętrza zachowały się drewniane drzwi na piętrze oraz drzwi wejściowe. W 2014 r. w bimie, miejscu w kształcie kwadratu z filarami, balustradą i baldachimem, w którym w synagodze odczytywana była Tora, otwarto wystawę stałą, prezentującą najciekawsze elementy strzyżowskiej kultury żydowskiej. Zdjęcie: www.projektatlas.eu.

1158_kopiowanieCmentarz żydowski w Strzyżowie - założony w 1850 r. przy osiedlu Żarnowska Góra jest najmłodszym i jedynie ocalałym kirkutem z trzech, funkcjonujących niegdyś w Strzyżowie. Najstarszy z nich - powstały na przełomie XVI i XVII w. - zlokalizowany był przy obecnej ul. Przecławczyka, gdzie obecnie mieści się skwer miejski. Drugi - założony w XVIII w. znajdował się przy ul. Daszyńskiego, w miejscu zajętym dziś przez przyszkolne boisko. Obie nekropolie zostały całkowicie zniszczone podczas II wojny św., a znajdujące się na nich macewy wykorzystano do wybrukowania rynku strzyżowskiego. Dewastacji uległ też najmłodszy kirkut, który - dzięki inicjatywie Fundacji Rodziny Nissenbaumów oraz wywodzących się ze Strzyżowa Żydów i ich potomków - został na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku uporządkowany i ogrodzony. Odzyskano też kilkadziesiąt nagrobków, spośród których najstarsza pochodzi z 1884 r. i upamiętnia mężczyznę o imieniu Icchak. Wzniesiono również ohel, chroniący grób rabina Altera Horowitza. Prace inwentaryzacyjne, polegające na spisaniu macew i odczytaniu imion oraz nazwisk zmarłych wykonał, pochodzący ze Strzyżowa, Chaim Ben Zwi vel Henryk Moher. Zdjęcie: www.projektatlas.eu.

dsc_7475_kopiowanieZabytkowy układ urbanistyczny w Strzyżowie - to typowa architektura małego, galicyjskiego miasteczka. W obrębie rynku usytuowane są kamieniczki, w większości pożydowskie, przebudowane w II połowie lat pięćdziesiątych. Jedną z nich jest zbudowana w stylu secesyjnym kamienica z końca XIX w., zamieszkiwana przez Żyda Izaaka Berglassa (budynek obok PZU). Przy ulicy Rynek 28 znajduje się, pochodzący z 1600 roku, Dom Wójtowski (Kamienica Wójta Głoda), który jest najstarszą budowlą strzyżowskiego rynku. Budynek sąsiaduje z boczną uliczką prowadzącą do XV-wiecznego kościoła Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej i Bożego Ciała. Przy ul. Rynek 3 znajduje się kamienica Wyżykowskich, w której niegdyś mieścił się szynk (Restauracja „Podkarpacka"). Kamienica przy ul. Rynek 2 należała do wybitnego farmakologa Wilhelma Zajączkowskiego, o czym zaświadcza pamiątkowa tablica na budynku. Z innych obiektów o walorach zabytkowych w Strzyżowie na uwagę zasługują budynki m.in.: Domu Kultury „Sokół" w Strzyżowie (1910 r.), dworca kolejowego (1910 r.), Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego (1912 r.), Sądu (ok. 1920 r.) czy pozostałości zabudowy dawnego browaru Ignacego Wołkowickiego (obok Lidla). Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

img_4086_kopiowanieCegielnia w Dobrzechowie - założona została w 1870 roku przez Romana Michałowskiego. Początkowo była to ręcznie obsługiwana cegielnia polowa. W 1896 r. hrabia za namową proboszcza parafii Dobrzechów ks. Karola Fiszera i po konsultacji z profesorami lwowskimi zlecił firmie Keller budowę nowego zakładu w pełni zmechanizowanego o napędzie parowym. Produkcję poszczególnych asortymentów, wypróbowując urządzenia, zapoczątkowano już w 1902 r. Trzy lata później (1905 r.) nowo wybudowaną cegielnię, w asyście ks. Wojciecha Wnęka - ówczesnego proboszcza parafii Dobrzechów, poświecił biskup Karol Fiszer. Z czasem do spółki z Michałowskimi dołączył hr. Alfred Potocki z Łańcuta. Cały czas rozwijano produkcję, a do asortymentu weszły m.in. dreny, dachówki oraz kafelki. W czasach PRL-u cegielnia przeżywała lata świetności, rozwijała się produkcja cegieł i innych produktów ceramicznych. Z czasem firma zaczęła chylić się ku upadkowi, by w 1992 r. przestać oficjalnie istnieć. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


untitled_01Kapliczki - jedną z najbardziej znanych jest Kaplica MB Bolesnej wybudowana z czerwonej cegły ok. 1900 r. obok lasu Ratośniówki. Jej fundatorem był strzyżowski malarz Sebastian Gaworek. Wewnątrz kaplicy znajdują się pochodzące z I poł. XIX w. obrazy: Matki Bożej Różańcowej i Matki Bożej Szkaplerznej. Na uwagę zasługuje też kilka zabytkowych kapliczek przydrożnych, w tym m.in. kapliczka św. Walentego w Dobrzechowie, która swoim początkiem sięga czasów cysterskich, gdyż została wybudowana prawdopodobnie w XVII wieku. W środkowej części Dobrzechowa wznosi się także figura św. Floriana, którą ufundował w roku 1770 opat cysterski w Koprzywnicy, Mikołaj bogoria Skotnicki. Z zabytkowych budowli przywołać w tym miejscu trzeba dwie kapliczek w Godowej: drewnianą w formie krzyża z ok. 1880 r. i cegielnianą z 1909 r. Według szacunkowych danych na terenie powiatu strzyżowskiego może znajdować się około 400 zabytkowych kapliczek i krzyży przydrożnych budowanych w przedziale czasowym XVIII - XIX - XX w. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

[Informacje: Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Strzyżów, www.projektatlas.eu, www.strzyzowfara.parafia.info.pl, www.wysokastrzyz.rzeszow.opoka.org.pl, www.strzyzow.pl, www.kirkuty.xip.pl - oprac. A. Zielińska ]


GMINA WIŚNIOWA

dsc_0572_kopiowanieZespół Parkowo - Dworski i Folwarczny w Wiśniowej - jest jednym z najcenniejszych założeń na terenie Podkarpacia. W jego skład wchodzą: pierwotny dwór, wzmiankowany w 1536 r., XVII w. pałac, zabudowania gospodarcze wzniesione w latach 1779-1780, neoklasycystyczna kaplica grobowa z początków XX w. oraz park. Pałac to murowany dwór myśliwski wzniesiony dla Firlejów, gruntownie przekształcony ok. połowy XIX w. staraniem Franciszka Mycielskiego wg projektu krakowskiego architekta Filipa Pokutyńskiego. Na wschód od pałacu stoi zbudowana na planie kwadratu, piętrowa oficyna (pierwotny dwór), a za nią zabudowania gospodarcze wybudowane na planie litery L z charakterystyczną piętrową bramą przejazdową (kamienny łuk bramy wg tradycji pochodzi z zamku we Frysztaku). Wokół zabudowań rozciąga się park, składający się z czterech części różnych stylowo. Pierwszy założony w I połowy XVI w. stanowiły dwie długie aleje z lip i dębów, przecinające się na krzyż i tworzące w ten sposób 4 kwatery. Z ogrodu tego pozostały tylko poszczególne okazy drzew i część alei. Drugi był ogrodem francuskim z I połowy XVIII w. i posiadał kilka alei i altanę grabową. Pod koniec XVIII w. ówczesny właściciel Wiśniowej, Jabłonowski, zmienił styl parku z francuskiego na modny w tym czasie styl angielski, przy okazji niszcząc architekturę ogrodową i wiele roślin. W XIX w. rodzina Mycielskich powiększyła park, nadając mu nowy wygląd. Dzisiaj najpiękniejszy zakątek parku tworzy aleja grabowa, z przełomu XIX i XX w. Ponadto w wiśniowskim parku rosną drzewa owocowe, okazałe świerki, lipy i dęby - pomniki przyrody oraz dwa amerykańskie tulipanowce z lat 30. XX w. Wizerunek jednego z wiśniowskich dębów widnieje na banknocie stuzłotowym z 1932 r. zaprojektowanym przez Józefa Mehoffera, słynnego artystę malarza. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.

dsc_0589_kopiowanieKaplica grobowa Mycielskich w Wiśniowej - wzniesiona została z inicjatywy Walerii z Tarnowskich Mycielskiej dla zmarłego w 1901 r. męża. Nie jest znana dokładna data jej wybudowania, najprawdopodobniej powstała ok. 1908 r. Budowla wg projektu krakowskiego architekta Zygmunta Hendla wzorowana jest na kaplicy grobowej Franciszka Liszta, słynnego węgierskiego pianisty i kompozytora. Do wnętrza kaplicy prowadzi wsparty na dwóch kolumnach portyk, w zwieńczeniu którego znajduje się kartusz z herbem rodowym Mycielskich. Pierwotne wyposażenie kaplicy nie jest dokładnie znane. Do dziś zachowały się m.in.: popiersie Chrystusa, płaskorzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem, kamienny ołtarz. Pod posadzką znajduje się komora grobowa, w której leży 18 członków rodziny Mycielskich. Ostatni pochówek odbył się w 2011 r. W latach 1971-2004 kaplica służyła miejscowej ludności jako kościół parafialny. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


010_cerkiew_w_oparwce_kopiowanieCerkiew greckokatolicka p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Oparówce - obecnie kościół rzymskokatolicki - murowana świątynia wzniesiona została w 1912 r. na miejscu wcześniejszej budowli drewnianej, zbudowanej ok. 1700 r., a odnowionej i konsekrowanej w 1882 r. Wzniesiono ją w stylu neoromańskim na planie krzyża z kopułą na skrzyżowaniu naw. Wewnątrz bogata polichromia, zawierająca narodowe akcenty ukraińskie - ikonostas, przeplecione scenami z życia Chrystusa. Warto zwrócić uwagę na carskie wrota ozdobione rzeźbą drzewa Jeskego i malowanymi postaciami czterech ewangelistów. W skład zespołu cerkiewnego wchodzi także drewniana dzwonnica wzniesiona prawdopodobnie w 1912 r. z dzwonem z I poł. XIX w. oraz stary cmentarz unicki (potoczna nazwa wiernych ukraińskiego kościoła greckokatolickiego) z nagrobkami. Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


 

img103_kopiowanieKościół filialny p.w. św. Doroty w Kozłówku - obecnie istniejący murowany kościół wzniesiony został z inicjatywy proboszcza dobrzechowskiego ks. Feliksa Buchwalda w 1877 r. na miejscu starszego, drewnianego, ufundowanego i uposażonego przez Piotra z Kozłowa w 1452 r. Wewnątrz świątyni znajdujemy m.in. gotycką rzeźbę św. Doroty z ok. 1460 r., drewnianą płaskorzeźbę Świętej Trójcy z 1 poł. XVII w., feretron z obrazem dwustronnym MB Różańcowej i Św. Stanisława oraz barokowy prospekt organowy z II poł. XVIII w. z rzeźbą anioła w zwieńczeniu. Świątynię otacza zabytkowy starodrzew o charakterze pomnikowym. Zdjęcie - www.dobrzechow.parafia.info.pl.


koci_p.w._w._anny_w_niewodnej_archiwum_starostwa_powiat1_kopiowanieKościół p.w. Św. Anny w Niewodnej - neogotycka, murowana świątynia wzniesiona została w latach 1921-1924 na miejscu wcześniejszych: pierwotnego, wzmiankowanego w 1595 r. oraz kolejnego wzniesionego w 1672 r. Kościół poświęcono w 1924 r., a uroczyście konsekrował go 27 czerwca 1927 r. sufragan przemyski bp Karol Józef Fiszer. Jest to kościół trójnawowy z czworoboczną masywną wieżą, górującą nad pagórkowatym terenem. Kościół posiada bogate wyposażenie pochodzące z budowli sakralnych wcześniej tu istniejących. Są to m.in.: późnobarokowe ołtarze z ornamentami rokokowymi, drewniana ambona w kształcie beczkowym z XVIII, chór muzyczny oraz rzeźby świętych. W głównym ołtarzu umieszczony jest obraz św. Anny Samotrzeć, będący XVII w. kopią słynnego obrazu Rubensa nieznanego artysty. Warto też obejrzeć chrzcielnicę oraz organy z 1936 r. W 1985 r. nieopodal wejścia głównego wzniesiony został krzyż upamiętniający ks. Jerzego Popiełuszkę, a w 2008 r. od strony wschodniej kościoła grota Matki Bożej z Lourdes. Obok świątyni znajduje się plebania z 1901 r., a przed jej wejściem wzniesiony w 1980 r. pomnik Pana Jezusa Dobrego Pasterza z tablicą z orłem w koronie i napisem „Panie Jezu udziel wiecznej nagrody oficerom polskim pomordowanym w Katyniu w roku 1940". Zdjęcie z archiwum Starostwa Powiatowego w Strzyżowie.


 

wiatrak_w_rzance_kopiowanieWiatraki w Różance - zachowały się tutaj dwa młyny wiatrowe zbudowane w połowie XX wieku. Pierwszy o wysokości 3,5 m i średnicy śmigieł 5 m zbudowany został w roku 1947 r. przez Władysława Szaro. W wiatraku znajdują się m.in.: oryginalne, kamienne żarna, sita przesiewające przemiał, koła i napęd z drewna. Wiatrak stoi na miejscu, gdzie już wcześniej był młyn wietrzny, który przypuszczalnie został gdzieś przewieziony. Drugim zachowanym jest wiatrak o wysokości 4 m i średnicy śmigieł - 4,5 m. Zbudował go w 1957 roku Julian Ogorzałek. Mechanizmy znajdujące się w środku zostały sprowadzone prawdopodobnie z Cieszyny, gdzie wykonał je miejscowy majster. Wiatrak zachowany jest w pierwotnej, oryginalnej postaci. Zdjęcie

721.img_7035_kopiowanieKapliczki - W Gminie Wiśniowa znajduje się bardzo dużo krzyży i kapliczek przydrożnych. Najliczniejszą grupę stanowią kapliczki murowane, z których przeważającą większość stanowią kapliczki domkowe. Dziewiętnastowieczne kapliczki znajdujemy m.in. w: Wiśniowej, Kalembinie, Kożuchowie, Pstrągówce, Niewodnej, Oparówce, a z młodszych np. w Jaszczurowej (1910 r.). Drugim typem kapliczek murowanych są kapliczki prostopadłościenne o podstawie kwadratu. Zaliczamy do nich m.in. kapliczki w Różance i Oparówce (1930 r.). Najmniej jest drewnianych, do których należy m.in. kapliczka w Szufnarowej (XIX w.) zbudowana na planie trójkąta o konstrukcji węgłowej, co jest rzadkością na tym terenie. Zdjęcie: www.zabytki-podkarpacie.pl.

 

[Informacje: Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Wiśniowa, Jerzy J. Fafara, Sylwia Tulik „Gmina Wiśniowa. Przewodnik", www.projektatlas.eu - oprac. A. Zielińska ]