Gminy powiatu: CZUDEC  FRYSZTAK NIEBYLEC STRZYŻÓW WIŚNIOWA  

Powierzchnia: 503 km²
Ludność: 62 321 mieszkańców (31.12.2008 r.)

Informacje ogólne

Powiat Strzyżowski położony jest w centralnej części województwa podkarpackiego, w ok. 30-km odległości od Rzeszowa, Jasła i Krosna. Swoistą oś tworzącego go obszaru stanowi rzeka Wisłok oraz biegnąca jej doliną linia kolejowa i droga wojewódzka nr 988 Rzeszów - Jasło. O dostępności komunikacyjnej powiatu i jego tranzytowym znaczeniu decyduje jednak przede wszystkim przebiegająca tędy trasa międzynarodowa, łącząca Warszawę i Rzeszów z przejściem granicznym w Barwinku. a dalej Słowacją, Węgrami i krajami Płw. Bałkańskiego. Droga nr 9 jest jednocześnie najpopularniejszym połączeniem stolicy z Bieszczadami. Układ komunikacyjny uzupełniają drogi wojewódzkie wiążące Strzyżów z Krosnem i Ropczycami.

Powiat, złożony z 4 gmin wiejskich (Czudec, Frysztak, Niebylec, Wiśniowa) i miejsko-wiejskiej gminy Strzyżów, zajmuje 2,8% obszaru województwa podkarpackiego i skupia 2,9% ogółu jego mieszkańców. Od północy graniczy on z powiatami: dębickim, ropczycko-sędziszowskim i rzeszowskim; od południa zaś z: jasielskim, krośnieńskim i brzozowskim. Centrum administracyjnym, gospodarczym i społecznym regionu jest liczący ponad 8,5 tys. mieszkańców Strzyżów. Przeciętna gęstość zaludnienia równa jest średniej krajowej (124 osoby/km²) i waha się nieznacznie od 103 do 135 osób/km² w granicach poszczególnych gmin (wyłączając miasto Strzyżów, w granicach którego przekracza 600 osób/km²).

Dogodne położenie komunikacyjne, bliskość dużych ośrodków miejskich a nade wszystko malowniczość podgórskiego krajobrazu i urok zabytków ziemi strzyżowskiej powinny skusić każdego turystę. Jeśli zaś dodać do tego atuty w postaci wykwalifikowanej kadry, tradycji przedsiębiorczości, możliwości kooperacji i zbytu wyrobów na rynku regionalnym, a wszystko to połączyć z szeroką gamą konkretnych ofert inwestycyjnych, otwiera się szerokie pole do działania dla poszukujących swego miejsca w Polsce przedsiębiorców.

Środowisko naturalne

Powiat Strzyżowski położony jest na pograniczu dwóch mezoregionów flzyczno-geograficznych: Pogórza Strzyżowskiego i Pogórza Dynowskiego, rozdzielonych doliną Wisłoka. Silnie meandrująca rzeka przedziera się na tym obszarze przez ciągi poprzecznie do jej biegu przebiegających wzniesień, tworząc pod Frysztakiem i Babicą malownicze odcinki przełomowe zwane tu bramami (odpowiednio Brama Frysztacka i Babicka). Szczególnie malowniczy charakter ma zwłaszcza pierwszy z nich, jako że Wisłok pokonuje tu najwyższe pasma obu pogórzy: pasmo Klonowej Góry w obrębie którego położone jest najwyższe wzniesienie powiatu i Pogórza Strzyżowskiego (Bardo 534 m n.p.m.) oraz pasmo Jazowej i Królewskiej Góry (Czarnówka 491 m n.p.m.). Równolegle do owego ciągu wzniesień, z północno-zachodniego na południowy-wschód przebiegają kolejne pasma i izolowane masywy, m.in. Czarnego Działu (Kiczora 516), Brzeżanki (477), Białej Góry (412), Wielkiego Działu (404) l Patrii (506 m n.p.m.), przedzielone dolinami kolejnych dopływów Wisłoka (m.in. Wysokiej, Stobnicy, Gwoźnicy, Różanki, Pstrągówki).

Falisty krajobraz regionu urozmaica mozaika pól uprawnych, wypełniających głównie dna i zbocza dolin, oraz płaty lasów, zachowanych w zwartych kompleksach na wysoczyznach. Tereny leśne zajmują ogółem 25 % powierzchni powiatu, reprezentują często zbiorowiska o charakterze naturalnym, co znacznie podnosi ich wartość przyrodniczą. Są to najczęściej grądy i buczyny karpackie, z udziałem jodły i znacznym odsetkiem starodrzewu bukowego. W lasach i na terenach leśnych spotykane są liczne gatunki roślin chronionych i zagrożonych wyginięciem, m.in.: pióropusznik strusi, bluszcz pospolity, skrzyp olbrzymi, lepiężnik biały czy lilia złotogłów.

Nie przekształcone jeszcze przez człowieka obszary leśne i podmokłe łąki są też ostoją cennych gatunków zwierząt, zwłaszcza ptaków (m.in. orlika krzykliwego, trzmielojada, słowika szarego, bociana czarnego, puchacza) i płazów, w tym salamandry plamistej i traszki karpackiej. Aby zachować przyrodnicze walory tej ziemi, utworzono w 1993 r. Strzyżowsko-Czarnorzecki Park Krajobrazowy (25,8 tys. ha), a znaczna jego część położona jest w obrębie Powiatu Strzyżowskiego. Północno-zachodnie tereny powiatu obejmuje ponadto Strzyżowsko-Sędziszowski Obszar Chronionego Krajobrazu a w granicach gminy Niebylec położony jest fragment Hyżniańsko-Gwoźnickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.


Z plecakiem, samochodem, na narty...

Malowniczy i sielski krajobraz obu pogórzy, nie skażone wielkim przemysłem środowisko, łatwa dostępność i wciąż poszerzana gama usług rekreacyjnych, gastronomicznych, hotelarskich i agroturystycznych zachęcić powinny do przyjazdu wszystkich pragnących choć na chwilę oderwać się od miejskiego gwaru.

Na wędrowców oczekuje sieć znakowanych szlaków turystycznych wiodących przez najciekawsze przyrodniczo, historycznie i widokowo miejsca tego regionu, w tym czarny szlak z Rzeszowa w masyw Brzeżanki oraz niebieski z Dębicy przez najwyższe partie pogórzy do rezerwatu "Prządki" i ruin zamku w Odrzykoniu. Na terenie powiatu zachowało się wiele zabytkowych obiektów świadczących o wielowiekowej historii tych ziem. A bywała ona chlubna i tragiczna zarazem. Pierwsze ślady osadnictwa grodowego sięgają IX w., kiedy obszar środkowego dorzecza Wisłoka stanowił wsch. część państwa Wiślan a później zjednoczonego państwa Mieszka I. Od XI w. pozostawał pod bezpośrednim zwierzchnictwem rodu Bogoriów, którzy częścią ziem uposażyli klasztor cystersów z Koprzywnicy. Jeszcze w XIII w., leżąca na pograniczu państwa, Ziemia Strzyżowska padała łupem tatarskich hord, ale w wieku XIV granice królestwa przesunęły się bardziej na wschód. Bezpieczniejszy już region, korzystając z położenia na ważnym szlaku handlowym Wisłoka prowadzącym z głębi kraju ku Przełęczy Dukielskiej zaczął intensywnie się rozwijać, W zakładanych tu miastach (Czudcu, Frysztaku, Niebylcu i Strzyżowie) kwitł handel i rozwijało się rzemiosło, zwłaszcza sukiennictwo. Kres nadszedł w wieku XVII, kiedy to wskutek przemarszu licznych wojsk, łupieżczych wypraw księcia Rakoczego, pożarów i epidemii, miasta upadły. Podniosły się jeszcze w XIX w. wsparte budową kolei żelaznej i ustanowieniem w Strzyżowie powiatu (1896-1932), ale tylko ten ostatni zdołał utrzymać prawa miejskie do naszych czasów. Tragiczne były też wojenne dzieje regionu - liczne umocnienia, które wznieśli tu Niemcy, zatrzymały na długo linię frontu, przyczyniając się do poważnych zniszczeń, ale największą tragedią były hitlerowskie represje, którym poddawana była miejscowa ludność sprzyjająca aktywnemu tu ruchowi oporu. Zagładzie uległa też niemal cała ludność żydowska a w ślad za nią odeszła jej bogata kultura. Pozostały jedynie materialne pamiątki tych narodów. Warto więc zaglądnąć do dawnych żydowskich bożnic w Strzyżowie czy Frysztaku oraz odwiedzić stare grekokatolickie cerkiewki w Gwoździance, Bliziance, Bonarówce czy Oparówce. Wielu zachwyci też urok tutejszych świątyń katolickich, tych gotyckich kamiennych (w Połomii czy Strzyżowie) jak i drewnianych kościółków w Lubli, Lutczy lub Gogołowie. O świetności tutejszych szlacheckich rodów zaświadczają też rezydencje pałacowe (m.in. w Strzyżowie i Wiśniowej) oraz liczne staropolskie dwory.

Te i wiele innych ciekawostek architektury kryje Powiat Strzyżowski, oferując jednocześnie możliwość wypoczynku i rekreacji (wyciągi narciarskie, kąpieliska, usługi agroturystyczne) a także skorzystania z bogatej listy propozycji kulturalnych, wśród których znajdują się cykliczne przeglądy i festiwale: teatrów dziecięcych (Strzyżów), kabaretów amatorskich (Niebylec) i kapel ludowych (Wiśniowa).

tekst przygotowany przez wydawnictwo ATMA
Opracowanie tekstu: Sławomir Kulis